 |
Zlatibor je talasasta visoravan i pripada
Dinarskim planinama. Prosečna nadmorska visina je oko 1000 m, a
najviši vrhovi su Tornik (1496 m), Brijač na Murtenici (1480 m),
Čigota (1422 m), Čuker (1358 m), Konjoder (1337 m), Vijogor (1281
m), Kobilja glava (1176 m), Gradina (1149 m), Jelova gora (1147 m),
Gruda (1140 m), Crni vrh (1177 m) i dr. Najveći vrhovi se nalaze na
južnom delu Zlatibora, dok se nadmorska visina sve više smanjuje
idući ka severu.
Veće zaravnjene površine bez nekih viših uzvišenja se na Zlatiboru
zovu poljima. Najveća polja su Braneško polje kod sela Branežaca i
Šljivovice, Markovo u Mokroj Gori, Rasnica i Sjeniško u Sjeništima i
Rožanjsko u Rožanstvu. Zlatiborska brda su većinom kupastog oblika,
protežu se grebenasto i veoma strmo padaju do reka i potoka, odakle
se opet dižu, praveći tesne klisure.
Sastav zlatiborskog zemljišta
Skoro čitavo zlatiborsko tlo čine serpentini. U
Stublu i Semegnjevu se nalaze naslage mlađeg krečnjaka, a
jugoistočni delovi Zlatibora obiluju velikim količinama trijaskog
krečnjaka. Tu postoji dosta reka ponornica i pećina, od kojih su
najveće Stopića pećina, Rakovička i Mumlava. U potocima postoje i
aluvijalni nanosi, ali je to uglavnom materijal od obruvanog
serpentina sa obala potoka, a ponegde i od krečnjaka. Ukupno, na
Zlatiboru postoje 142 speleološka objekta: 98 pećina i 44 jame.
Zlatibor obiluje magnezitom, koji se eksploatiše na nekoliko mesta,
dok je, pored njega, u Čajetini, Semegnjevu i Šljivovici pronađen i
hrom. U Semegnjevu su nađene i izvesne količine limonita i opala,
ali ta količina nije utvrđena. U Mokroj Gori su pronađene manje
zalihe nikla.
Vode
Zlatibor je nagnut ka severu i severozapadu, pa
većina reka odlazi na tu stranu. Sva voda teče u Crno more – Drinom,
Đetinjom i Moravicom. Sa južnog i centralnog dijela Zlatibora, vodu
u Drinu odvode Uvac i Crni Rzav; sa sjevera i sjeverozapada, Sušica
je nosi u Đetinju; a sa istoka, Veliki Rzav je odvodi u Moravicu.
Zlatibor je čuven po pijaćim vodama, od kojih su neke najbolje u
Srbiji. Najzdravije (i najhladnije) su Hajdučka česma i Hajdučica u
Murtenici, Zaugline pod Čigotom, Jovanova voda u Alinom Potoku,
Dunjića vrelo u Stublu, Pašića vrelo u Čajetini, Oko, Kulaševac i
Đurkovac na Kraljevim Vodama, Đurovića česma na Torniku, Ćirovića
česma u Mušvetama i Bukvića vrelo u Zovi.
Prirodnih jezera na Zlatiboru nema. U centru Kraljevih Voda se
nalazi veštačko jezero sagrađeno za turističke potrebe, u Ribnici se
nalazi jezero sa kog se Zlatibor snabdeva vodom, a na Uvcu se nalazi
nekoliko veštačkih jezera.
Na Zlatiboru ima i dosta mineralnih izvora. Najpoznatiji su Bele
vode u Mokroj Gori, banja Vapa u Rožanstvu i spomen česma na Oku.
Voda sa zlatiborskih mineralnih izvora je lekovita za očna i kožna
oboljenja, a može i da se pije, mada ne bi trebalo u velikim
količinama.
Na dosta mesta na Zlatiboru se nalaze šuplja stabla, najčešće bukova,
ukopana u zemlju i puna čiste izvorske vode. Ovi izvori se zovu
stubline. Na njihovom dnu se nalazi sitno kamenje koje filtrira vodu.
Klima
Zlatibor ima subalpsku klimu. Srednja godišnja
temperatura na Zlatiboru iznosi oko 7,5°S. Najhladniji mesec je
januar, sa prosečnom temperaturom od oko –2,5°C, a najtopliji je
avgust, sa oko 15°C. Prosečna dnevna temperatura na Zlatiboru iznosi
oko 18°C. Prosečni broj sunčanih sati godišnje je oko 2000.
Padavine na Zlatiboru variraju od mesta do mesta. Prosečna godišnja
visina padavina na Palisadu je oko 880 mm, u Ljubišu oko 990 mm, a u
Čajetini oko 940 mm, dok jugoistočni predeli imaju nešto više od
1000 mm. Najviše padavina se izlučuje u maju i oktobru, dok je
najsuvlji mesec mart. Kiše padaju preko cele godine, grad u toplijim
periodima (od maja do septembra), a sneg pada od oktobra do maja i
zadržava se u proseku oko sto dana, ali se često događa da padne i
izvan ovog preioda. Letnje padavine su u obliku jakih pljuskova
propraćenih grmljavinom i izazivaju eroziju. Magle su retke, posebno
na centralnom delu Zlatibora, a i kad se pojave, brzo se gube, jer
nema većih kotlina u kojima bi se zadržale. Međutim, često se događa
da se oblaci spuste i zahvate planinske vrhove više od 1000 m.
Vlažnost vazduha ima, u proseku, najveću vrednost u 7, a najmanju u
14 časova, i nikad nije manja od 75%.
Najčešći i najbrži vetrovi na Zlatiboru su oni koji dolaze sa
jugozapada i severoistoka. Najčešći i najjači u toku cele godine je
severoistočni vetar, posebno u periodu od oktobra do maja. On u svim
godišnjim dobima snižava temperaturu vazduha. Jugozapadni i južni
vetrovi se obično javljaju od jeseni do proeća i donose relativno
tople vazdušne mase, tako da zimi ublažuju hladnoću, a leti
povećavaju temperaturu vazduha. Zlatiborska klima je povoljna za
lečenje bronhijalne astme i drugih alergijskih oboljenja. |
|
